THAMNO

Zo zeker als de eerste kousenbandslangen de lente aankondigen, zo zeker kondigt het bijeenkomen van de monarchvlinders de herfst aan.

Elk jaar in de herfst emigreren de monarchvlinders van Toronto (en elders in Ontario en Canada) naar hun overwinteringsoorden in Mexico.

De levenscyclus van de monarchvlinder (Danaus plexippus) is werkelijk merkwaardig. De vlinders arriveren in oktober in Mexico en overwinteren daar massaal op bomen tot februari/maart. In de lente ontwaken ze en gaan ze op de vleugels om partners te zoeken en te paren. Ze vliegen dan noordwaarts op zoek naar melkplanten (in Ontario vooral zijdeplanten – Asclepias syriaca) om hun eieren te leggen. De rupsen eten uitsluitend bladeren van melkplanten.

Melkplanten bevatten giftige stoffen die de rupsen opslaan in hun lichaam. Hierdoor smaken ze (en later ook de vlinders) bijzonder slecht voor dieren die hen willen opeten. Dit is een eigenschap die ze gemeen hebben met de viceroyvlinder (Limenitis archippus), een vlinder die een stuk kleiner is maar sterk op de monarchvlinder gelijkt en hier vaak mee verward wordt.

Vroeger dacht men dat alleen de monarchvlinder giftig was en dat de viceroyvlinder beschermd werd doordat hij sterkt op de monarchvlinder gelijkt, een voorbeeld van de mimicry van Bates. Onlangs is echter ontdekt dat de viceroyvlinder nog slechter smaakt dan de monarchvlinder. Het gaat hier dan ook om een voorbeeld van de mimicry van Müller, genoemd naar de Duitser Friz Müller die het fenomeen voor het eerst beschreef.

De eerste generatie monarchvlinders wordt geboren in maart/april. Ze paren, en de eieren worden gelegd op de onderkant van de bladeren van melkplanten. Na vier dagen komen ze uit. De rupsen verschijnen en vreten zich vol met de bladeren, gedurende een periode van ongeveer 2 weken. Dan spinnen ze een kokon waarin ze een tiental dagen opgesloten blijven tot de volwassen vlinder tevoorschijn komt. Deze vlinders blijven twee tot zes weken leven. In die periode paren ze, leggen ze eieren, en gaan ze dood.

Elke generatie vlinders vliegt verder noordwaarts, tot in Toronto en verder. De vlinders die wij hier zien rondvliegen, zijn dus niet de vlinders die in Mexico vertrokken zijn, maar hun achterkleinkinderen.

Deze cyclus herhaalt zich tot (ongeveer) de vierde generatie. Deze generatie paart niet, legt geen eieren en gaat niet dood, maar vliegt in de plaats hiervan naar Mexico om te overwinteren. Ze zullen pas paren en eieren leggen na de overwintering. Dat betekent dat de vlinders die van Toronto naar Mexico vliegen, 7 tot 8 maanden kunnen leven. Als je een lang vlinderleven wilt leven, dan word je dus maar best in september geboren!

Hoewel monarchvlinders hier geen zeldzaamheid zijn, zien we er gewoonlijk niet veel samen, maar in de herfst verandert dat. Dan verzamelen de vlinders zich net als trekvogels om dan samen de grote trek naar Mexico te maken, een tocht van meer dan 4.000 kilometer.

Over de reisroutes en de overwinteringsplekken is nog veel onbekend. Daarom worden er elk jaar vlinders gemerkt met speciale stickers, naar analogie van het ringen van trekvogels.

Het is echt merkwaardig die vlinders allemaal bijeen te zien komen. Het apenbrein dat dit schrijft vraagt zich af of de vlinders gewoon naar dezelfde plekken komen omdat deze plekken om een of andere reden aantrekkelijk zijn voor de vlinders, of als de vlinders elkaar werkelijk opzoeken.

We weten nog veel te weinig over informatieopslag en informatiestromen in complexe zenuwstelstels, en we weten dus niet echt wat er aan de hand is. Het is gewoon een van de talloze mysteries die we nog moeten ontrafelen.

Weten is beter dan niet weten, maar dit gebrek aan kennis mogen we toch niet in de weg laten staan van onze bewondering en nieuwsgierigheid naar de complexiteit en de fantastische schoonheid van de natuur.